Evlerimizin vazgeçilmez eğlence aracı televizyon! Başköşeye koyduğumuz, beğendiğimiz programları ballandıra-ballandıra anlattığımız, misafirlerimizin yerini alan televizyon! Çoğu kez içinde bir şey bulamadığımız, yine de bıkmadan usanmadan takip ettiğimiz televizyonu ben de izlemeye çalışıyorum. O kanal senin bu kanal benim dolaşarak. Sıkıntıdan patlasam da inat ve ısrarla izlemeye devam ediyorum. Belki bir şey bulabilirim diye. Eh zaman-zaman yazılarıma malzeme de olmuyor değil. :) Bir yarışma programına takılıp kalıyorum. Biraz eğlenmek için. Türkiye pop starını arıyor! Olsun benim için fark etmez.

Nedendir bilinmez! Binlerce genç “kerameti kendinden menkul” bir jürinin karşısına geçmiş, dayanılmaz bir istekle, pop star olmak için yarışıyor. Müthiş bir heyecan! Bu arada nota bilip bilmemek, şarkı söyleyip söylememek hiç önemli değil. Önemli olan “yırtmak”. Bunun için yarışmacılar canlarını dişlerine takmış, kendileri de üyelerinin kim olduğunu bilmediği bir jüri karşısına çıkıp boy gösteriyorlar. Jüri üyeleri, her yarışmacıdan sonra muhteşem düşüncelerini ifade etme gereği duyuyor. Dahice fikirlere tanık oluyoruz. Kurulan cümleler şöyle; “sen beş para etmezsin”, “sen bizim aradığımız tip değilsin. Senden pop star olmaz”, “buraya gelirken aynaya bakmadın mı?”, “berbat bir sesin var”… Duyulan sözler karşısında yarışmacıların pek azı tepki veriyor. Pek çoğu susuyor. Veya yalvarıyor. Öyle ya bir kez pop star oldun mu “hanlar hamamlar babada” oluyor. Yarışma ilerledikçe yarışmacılara karşı yapılan eleştirilerin(!?) boyutu artıyor, şekli değişiyor. Artık jüri üyeleri şöyle demeye başlıyor; “şu tipe bak şu tipe, sen sakatsın, çirkinsin, şişmansın”, daha ötesinde “senin kişiliğin sence beş para edermi? Bence etmez”. Yarışmacılardan gelen yanıt şu; “evet abi haklısın”. İnanın insanın bu kadar alçaldığını, alçaltıldığını görmek beni utandırıyor. Bunu medya yapıyor. Milyonlarca insanın önünde. Belki iyidir. Bir çoğumuz onların nasıl insanlar olduğunu anlıyoruz. Ama benim içim acıyor. Gelen gençler, milyonlarca gençten birkaçı. O sınav senin, bu yarışma benim, bu kuyruk onun, gelmişler. Niyetleri para kazanmak, iş yokluğunda!. Bir yerlere “kapağı atmak” Belki bizde kolay yoldan sınıf atlarız düşüncesindeler. Sahnedekilerin bizden ne farkı var sanki! Jüri üyelerinin amacıda aynı: Para kazanmak. Bir farkla. Onlar zaten kolay yoldan bu parayı kazanıyorlar. Niyet “yeni bir yıldız yaratabilir miyiz”.

İnanın bu örnekleri çoğaltmak mümkün. Görsel ve yazılı basının (medyanın) insanlara karşı olan tavrı. Jüri üyelerine sorulduğunda, yaptıklarının halkın çok hoşuna gittiğini, “reyting” rekorları kırdıklarını söylüyorlar. Öyle ya, halkı, yaptığın tüm programlarla sürekli aşağılayacaksın. Bunu ufak-ufak, yedire-yedire vereceksin. Gün gelecek bombayı patlatacaksın. Halk kendisine yapılan hakaretleri, aşağılamaları normal kabul etsin. Hep halka ikinci sınıf vatandaş olduğunu hatırlatacak programlar yapacaksın. Yarışma programları düzenleyerek, gerçekten ihtiyacı olan insanlara hediyeleri vermek için programın sunucusuna, “showman”ine (ne demekse?! palyaço gibi bir anlamı olmalı) yalvarmasını, adeta ayaklarına kapanmasını sağlayacaksın. Yarışmadan çok, herkesin önünde açık dilenme durumuna getireceksin. İnsanların gururu ile oynayacak, açlıkla, yoksullukla, yoklukla… alay edeceksin. İyiliğin en makbul olanı gizli yapılan diyecek, ama eğlence programları düzenleyeceksin. Milyonlarca kişinin önünde iyilik yapan kişilerin reklamını yapacaksın. Hem de bağıra-bağıra günlerce anlatacaksın.

Yaptığın dizi filmlerle sınıf farkını belirginleştireceksin. Adeta halkın gözünün içine sokacaksın. Olmayan evler, olmayan yaşantılar göstereceksin ki, halk zenginle fakirin ne demek olduğunu daha iyi anlasın. Beş para etmez yaşantılara daha çok özensin. Hem sen böylece halkın gerçek kimliğini, kişiliğini daha da ezeceksin. Sırf fakir olduğu için insanların aşağılandığı diziler yapacaksın. Nasıl sınıf atlanır onu göstereceksin. İnsanlara fakirliğin bir kader olduğunu, bazılarının şansları varsa kurtulabileceklerini öğreteceksin. Hatta haberleri bile sunarken bilinçli olarak, bunları vurgulayacaksın. Ah zavallı nameleriyle, timsah gözyaşları dökerek, fakir zavallı, muhtaç durumda olan insanlarla alay eder gibi haber hazırlayacaksın. Öyle ki bir yerlerde “iyilik sever bir para babası!?” elini uzatırda diyetini öder diye. Maksat “reyting” artsın.

Bu arada yeni, aydınlatıcı, açıklayıcı, bilgilendirici programlar yapmayacaksın. Eğer yaparsan halk uyanır. Sürekli uyutacaksın, sürekli aşağılayacaksın, ezeceksin. İstediğin haberi istediğin gibi vereceksin ki, hem halk haber alsın, hem de senin istediğin şekilde bilgilensin.

Birinci sınıf olmak ne demek? İyi para kazanmak, güzel evlerde, semtlerde oturmak, pahalı ve iyi giyinmek, kaliteli şaraplar içmek, lüks arabalara binmek, çok güzel yemekler yemek, güzel eşlere, güzel çocuklara sahip olmak mı?

Peki ikinci sınıf, üçüncü sınıf olmak ne demek? İkinci sınıf pazardan alış-veriş yapmak, artıklarla geçinmek. Üç öğün yemek yiyememek, modanın anlamını bilmemek, dolmuşa, otobüse binmek, kenar semtlerde, gecekonduda oturmak mı? Nasıl yaşar ikinci sınıf vatandaş? Sinemaya, tiyatroya gidemez. Sürekli televizyon izler. Zevkleri gelişmemiştir. Çok okumamıştır. Çok bilgili değildir. İstediği gibi gezemez, göremez. Milli gelirden çok az pay alır. Toplumun yüzde altmışını temsil etse de.

“Birinci sınıf insan” için fakir, ya hırsız, ya uğursuz, ya meczup, yada acınacak Ayşe, Fatma teyzedir.

Sevgili medyamız yedi gün yirmi dört saat aynı taktikle çalışır. Nedir bunun adı? Elit kesimden ikinci sınıf halka hizmet sunmak. Ama bilmiyorlar ki, kendileri, geri kalmış üçüncü dünya ülkesinin üçüncü sınıf medyası. Bilmiyorlar ki, hala çağ atlayamamış, geri kalmış, karanlık, üçüncü sınıf olduklarını. | 23.01.2004

1982 senesinde, Diyarbakır Cezaevi’nde bir gün…

…

Öğle ezanı okunuyordu.

Komutan adamı çağırdı.

Oysa adam abdest almayı düşündü.

Daha önce bu isteği için dayak yemişti.

Bir keresinde sidikle abdest aldırılmıştı…

Bir pislik çıkmasın diye genellikle teyemmümle namaz kılardı…

Bugün daha bir güzel ibadet istiyordu ve abdest için zemin kolluyordu ama askerler gelmişti…

Komutan çağırıyordu…

Adam yine korktu…

Yine mi bir şey vardı yine mi!

Askerlerle koğuştan çıktılar…

Komutanın önüne getirildi…

Komutan şöyle bir süzdü adamı ve ilk sözü ‘naber lan si.tiğimin Kürtçüsü” oldu…

Adam ‘Apocu’ bilinmekteydi…

Ne komik ironidir ki oysa ateist Apo kimdir, bu tam olarak bilinmemekteydi…

Kurtuluş Savaşı’nda İslam adına yalvar yakar babalarından yardım dilenen ve alan ama sistemi kurduktan sonra verdiği tüm sözleri ‘unutan’ Ataist diktatörlüğün on senelerdir red ve inkar ettiği kimliğine ve haklarına sahip çıkmak istemekti adamın ‘suçu’!

Adam ne ateist ne ataist, sadece tüm kimliklerinin farkında olan insan oğlu insan, Müslüman bir Kürttü.

Töresinde küfretmek yoktu.

Sevmiyordu ama bu küfür diğerlerine göre çok hafifti…

Adam çekinerek de olsa “eyiyem gomutan ama sövme yine yaw” diyebildi.

Komutan “Kime sordunuz lan Allah’a isyan ederken de sövme diyon lan şerefsiz” dedi.

Adam “Biz hiç Allah`a isyan etmemişiz gomutan” dedi.

Komutan güldü.

“Malsın oğlum işte malsınız hepiniz bir seferde anlayabilen yok ki hayvanların içinde” dedi…

Adam sustu.

Ve komutan Allah’ı tanıttı:

“Oooğlum her mekanın Allahı vardır!

Bu vatanın Allahı Atatürk ulan!

Piç sürüsü!

Farkında olmuşsun olmamışsın bana ne a.ına koyduğumun evladı siz Allah’a isyan ettiniz haberiniz yok!

Gelmiyoruz diye yokuz sandınız Kürdistan hayallerine daldınız ama bak ne oldu sonunuz yavşaklar!” dedi…

Ne köpek havlaması ne saat dakikası ne mahkum sesi, ortamda çıt çıkmıyordu…

Komutan yanındaki yaverine dönerek “Yahu istemesem bile şiir gibi konuşuyorum bazen he” dediğinde askerlerden ‘espriye’ küçük bir gülme sesiyle cevap geldi…

Adamın bu sözlere vereceği bir cevap tabiî ki yoktu.

Bir izah yapmak veya cevap vermekmiş, bunlar hayal bile edilemeyecek işlerdi…

Aklından “Ama biz bir fişek bile atmamışız! Bu nasıl isyan gomutan” demek geçti ama bunun hiçbirşeye fayda etmeyeceğini biliyordu…

Daha fazla işkenceden başka…

Komutan “Aç mısın lan?” dedi…

Adam “Yok gomutan” dedi.

“Olsun, fazla yemekten n’olcak oğlum lan” dedi komutan sırıtarak…

Adam komutanın kinayesinden ve önündeki ‘yemekten’ anlıyordu ne olacağını…

Komutan sohbetin bittiğini anlatmak istercesine yüksek sesle “hazır ol!” diye haykırdı!

Adam hiç hazır değildi ama oldu!

Komutan adama ‘Bok yenecek, ye!’ dedi.

Adamın önündeki tabakta hapishanenin kurt köpeğinin dışkısı vardı.

Yüzlerce kez kendilerine saldırtılan, onlarca defa ısırtıldıkları köpeğin dışkısı sıcağın etkisiyle kıvrımlarını yitirmiş ama tam cıvımamıştı.

Adam buna daha önce de mecbur bırakılmıştı, yapması gerekeni biliyordu.

Çömeldi, bok dolu tabaktan bir kaşık bok aldı.

Kalktı, kaşığı ağzına götürdü.

Elleri yine titriyor, gözlerinden yine yaşlar geliyordu.

‘Yavaş’ davrandığını gören komutan, ‘Çabuk ye ulan!’ diye haykırdı.

Komutanın elinde tasma vardı.

Tasmanın ucunda çıldırmışçasına havlayan ve ileri atılmak isteyen simsiyah bir köpek vardı.

Bir köpeğin emrindeki bir komutanın elindeki bir köpeğin korkutmasıyla iyice korktu adam!…

Sessizliği bozan sadece köpeklerin havlamaları ve koğuştaki arkadaşlarından bazılarının engelleyemedikleri hıçkırıkları oluyordu.

Adam bok dolu kaşığı ağzına götürdü.

Ağzını açtı.

Bok dolu kaşığı ağzına soktu.

Ağzını kapattı.

Kaşığı geri çekti.

Bokların suları dudaklarından uzun ve taranmamış sakallarına akıyordu.

Kaşığı tabağa koymak üzere eğildi.

Koydu, kalktı.

Komutan ‘Hazır olunu bozma ulan!’ dedi.

Zaten bozmayacağını biliyordu.

Saatlerce bok ağzında kaldığı olmuştu.

Bu kez komutanın acelesi vardı, ‘O yemek bitecek, Ye!’ dedi.

Adam ağzındaki boku çiğnemeye başladı.

Adam hüngür hüngür ağlamaya başladı.

Komutan ‘Karı gibi ağlama ulan orrrospu çocuğu’ dedi.

Adamın 3 oğlu 1 kızı vardı.

Onlar aklına geldi çünkü küçük kızı yemediğinde annesi `O yemek bitecek` derdi…

Adam küçük bir çocuk gibi ağlamasını kesmeye çalıştı.

Ama dudakları titriyordu…

Çenesini daha hızlı oynatmaya başladı.

Tecrübelerinden biliyordu ki bokun suyunu ağzından sızdırıp katısını bir seferde yutmayı başabilirse ‘ucuz atlatmış’ sayılabilirdi.

Denedi.

Yine olmamıştı.

İlk bok lokmasını yuttuktan sonra kustu.

Komutan güldü.

‘Yine kustun lan salak’ dedi.

Köpek çıldırdı!

Komutan adama ’kusmuk yenecek, ye!’ dedi.

Adam ağlıyordu, hıçkırıkları ortalığı inletiyordu.

Bastıramayacağı tek ses köpeğin sesiydi.

Kusmuğa doğru eğilemedi.

İçinden gelmiyordu!

Komutan köpeğin tasmasını biraz saldı.

Köpek adama çok yaklaşmıştı.

‘Kustuğun gibi yiyeceksin ulan! Ben mi kustum piç!’ dedi komutan…

Herkes biliyordu ki bu hapishanede bu komutanın dediği her şey oluyordu.

Komutan her zaman

“Burada Allah mallah yok! Buranın Allahı benim! Emrimi yapmayanın Allahını s.kerim!” diyordu mahkûmlara…

Bu sözler gibi onlarcası hapishanenin duvarlarında yankılanıyordu her gün…

Evdeki karılarına, Şeyh Said’e yardım eden babalarına, mezardaki dedelerine, kundaktaki bebeklerine, taptıkları değerlere edilen binlerce iğrenç küfür gibi…

Adam perişan haldeydi…

Gözünden inen yaşlar dudaklarından süzülen dışkı ve kusmuklarla birleşiyordu…

Adam kusmuğuna yine de eğilemedi!

İnsan en kötü durumlarda dahi risk analizi yapan bir varlıktır.

Ama bu durumda riskin ne olduğu belli bile değildi.

Zira daha önce bir çok arkadaşı bu rezilhaneden ölü olarak ayrılmıştı.

Yaşlı bir tanesi çocuğu yaşında insanların ve onlarca kadın mahkumun gözleri önünde kendisine sokulan jopun verdiği acıya dayanamamış, intihar etmişti…

Bir diğeri oruç tutuyor diye dövülmüş, kanalizasyon çukurunda iftar ettirilmiş sonra bağırsakları ezilene kadar dövülerek öldürülmüştü…

‘Kemalist işkence menüsü’ çok zengindi!

Adam “gomutan” diyebildi.

Komutan “Yalvaracak mısın lan piç!” dediğinde adama biraz olsun direnç geldi…

Yalvarmak…

Komutan sıfatlı bu mahluğa?

Kabil değildi…

Adamın beyni çatlayacak gibiydi…

Bir anda ne olursa olmalıydı!

Köpeklerden kurtulmalıydı!

Çok ani bir hareketle kusmuğuna eğildi, kaşıkla daldı ve hızlıca iki kaşık yedi…

Herkes şaşırmıştı…

Komutan dâhildi…

“Allah Allah, noldu lan ağlıyordun lan demin karı gibi he gavat?” dedi…

Hiç cevap vermedi adam…

“Boktan da alacaksın lan bir kaşık” dedi komutan…

Adam, daha ani bir hareketle boktan da hem de tepeleme bir kaşık aldı, ağzına soktu ve yutkundu!

Komutan yere çömelen adamın yanına geldi…

“Siktir git şimdi yerine! Bir daha askerler ‘aranızda konuşmayın, namaz da yok’ dediğinde ters bakarsanız farklı tarife yapacam” diyen komutan elindeki jopla adamın kafasına öyle bir vurdu ki adam yerle bir oldu…

‘Meselenin nerden çıktığı’ anlaşılmıştı…

Bundan sonra ne yapılacağı da anlaşılmıştı…

Sadece bu olayda dahi,

Her şey anlaşılabiliyordu!

Dünyası dönüyordu adamın…

İki asker koğuşuna götürdü…

İçeri girdi…

Ağızları bıçak açmıyordu…

Yalnızca kadınlardan ağlayanlar vardı…

…

Birkaç saat geçince en yakın arkadaşı çekinerek de olsa sordu adama…

“Gardaşım!

Kusmuştun, biz dedik yine ezecekler, öldürecekler, o an ne düşündün de daldın yaw gardaşım?”

Bir kibrit çöpüyle dişlerinin arasındaki bokları çıkartmaya çalışan adam ağır ağır kafasını kaldırdı…

Başındaki acı geçmiş değildi…

Gözlerinde dağları delecek bir öfke vardı…

Koğuş arkadaşları ağzından çıkacak büyük bir merakla bekliyorlardı…

Bu merak sonucunda öğrenecekleri hiçbir şeyi değiştirmeyecekti belki…

Belki sadece acı bin hatıradan sadece birisinin detayı olarak hafızalarına yerleşecekti…

Ama önemli miydi ki…

Kardeşleri, ağabeyleri, yoldaşları, gardaşları olan bu insanın o iğrenç anda neden veya nasıl o kadar asil davranabildiğini öğrenmelerine ne engel olabilirdi ki!

Adam kısık sesle,

“Hatırlıyor musun gardaş?” dedi…

“Bana ‘Yalvaracak mısın lan piç!’ dedi bu şerefsiz!”

“He, duyduk gardaşım! ” dedi arkadaşı…

“İşte aha o kelime beynimi kırdı böle kanımı kaynattı gardaşlar!

İçimden dedim ki,

Ulan kürdün çocuğu kalk ayağa!

Yeter şu şerefsizin havladığı!

Ne et de kalk!

Kalk ve çık bu cehennemden oğlum!

Bunun Allah dediği diktatörün hakiki Allah namına yalvardığı Kürtlerin evladısın sen!

Kalk ve çık!

Nereye nasıl çıkarsan çık!

Ama çık!”

…

Yumruklar sıkılmıştı!

Gözler yaşarmıştı!

Arası bok dolu yüzlerce diş kenetlenmişti!

Çıkılacaktı!

Nereye ve nasıl, ne pahasına olursa olsun!

Çıkılacaktı!

Bu hikâye burada kalmayacak,

bu hayat bu lanet cezaevinde bitmeyecek,

bu kin kalplere gömülmeyecek,

belki bir destana belki bir hezimete belki kirli bir savaşa

ama mutlaka bir mücadeleye girizgah olacaktı!…

…

Az sonra akşam yemeğini yemişlerdi, yemek demek doğru ise…

Ve iki asker geliyordu yine…

Bir kadın ve bir erkek mahkum çağrıldı bu kez…

Başlar düştü öne…

…

On sene sonraki hangi kanlı çatışmaların figüranlarıydı acaba bu mahkumlar…

Yirmi sene sonraki hangi pusuların erketeleri ya da…

Kimse bunları bilmiyordu…

Ama Kemalist diktatörlük, Ataistleşmesini istediği ülkenin bu işkencehanelerinde ne gibi bir çatışmanın temeline kan, ter, bok, çiş, gözyaşı attığını çok iyi hesaplıyordu!…

Şu gaflet yükü insana bak;
Kendinden varlık cakasında.

Ve aşksız yobaz… İşi gücü,
Namazla Cennet takasında.

Tam dört asırdır Müslümanlık,
Cansız etiket markasında.

Ku’ran kalbi kör ezbercide,
Din, üfürükçü muskasında.

Batı, Batı der çırpınırlar,
Batı tükürük hokkasında.

Makine dimdik demirden put,
İnsanoğlu ruh lâçkasında.

Hürriyet nerde söyleyeyim:
Hakka esaret halkasında.

Zamanda herşey kopuk, kesik;
Biçkisi kader makasında.

Ey insan, sana son sığınak,
Son Peygamberin hırkasında!

Hasan Karakaya ‘dan alıntıdır.

Aliya İZZETBEGOVİÇ orduyu selamlarken (soldaki video) ve Röportaj (sağdaki video)

Gandhi’nin Tutarsız Sivil İtaatsizliğine Karşın Aliya’nın Dinamik Çözümlemeleri
Aliya, daha ilk gençlik yıllarında Komünist Yugoslavya rejiminin baskılarına karşı muhalif tavırlarını ortaya koymuş komünizmin sert politikalarına karşılık eylem adamlığı tavrını takınmıştır. Değişen ve yeniden şekillenen dünyada baskı ve zorlama ile rejimlerin ayakta kalamayacağının bilincinde olan Aliya, gerek dinamik eylem adamlığı gerekse eserlerinde kaleme aldığı tutarlı fikirleri ile çağdaşı olan Mahatma Gandhi ve onun fikirlerinden keskin çizgilerle bir ayrılık arz eder. Hindistan’ın bağımsızlık mücadelesi sürecinde Mahatma Gandhi’ye ait olan sivil itaatsizlik (satyagraha), özünde adalet ve onun tesisi edilmesi için yapılan mücadelenin adı olan cihad kavramını besleyen İslam’a zıt bir tavırdır. Hayatının tamamında İslam’la özdeşleşme gayretlerinin ürünleri bulunan Aliya için Gandhi’ye ait bu tavır sergilenmesi mümkün olmayan bir davranıştır.

Aliya’nın dinamik çözümlemelerinin bir neticesi olarak, “Hangi tarafta olduklarını apaçık bir biçimde kalplerinde hisseden ve nereye ait olduklarını bilen Müslümanlara” yönelik olarak kaleme alınan deklarasyon, Müslümanların geri kalmışlığının sebepleri hakkında yapılan geniş çaplı tespitler neticesinde İslam’ın ipine yeniden sımsıkı sarılmakla ancak kurulabilecek olan İslami Düzen’in çerçevesi ve o dönemin İslami Düzen’inin sorunlarının tespitinden müteşekkil olarak kaleme alınmıştır.

Yazıldığı dönem Yugoslavya’sında rejime dehşet derecede bir korku salmış olmalıdır ki, risale çapında deklarasyonun ülke çapında bıraktığı etki yapılan duruşmada savcı tarafından şöyle açıklanmaktadır. “İslam deklarasyonu toplumsal düzenimizin değerlerine yönelik bir saldırıdır. İçinde mutlak bir tehlike, yazılı ve sözlü suç, karşı-devrimci etkinliklere ilişkin bir bilinç yatmaktadır. Bu son zikredilen eylemlerin, düşman propagandası ile bazı benzerlikleri vardır. Ancak bu karşı-devrimci etkinliklere daha yakın olan bir kesintisiz eylem yoğun propaganda vakasıdır.” Buna karşın Aliya’nın savcıya dönük olarak yaptığı “İslam, benim için güzel ve asil olan her şeyin diğer adı; dünyadaki Müslüman halklar için daha iyi bir gelecek vaadinin ya da umudunun, onlar için onurlu ve özgür bir hayatın, kısacası benim inancıma göre uğrunda yaşamaya değer olan her şeyin adıdır” açıklaması Bakanların karanlık bir mahkeme salonundan dünyaya yayılan İslamî aydınlığın bir ifadesi olarak tarihe geçmiştir.

Daima Üçüncü Bir Yol Vardır
Aliya’nın uzun meşakkatli hayatının ürünü olan tecrübeler, tefekkür ve fikrî çalışmalarının neticesinde ortaya koyduğu eserleri, onun dünya siyasetinde İslam ve Müslümanların konumu hakkında ne denli derin bir vukufiyete sahip olduğunun kanıtıdır. Eserlerinin genelinde hakim olan İslami değerleri temel alan düşünceleri, insan ve toplum çapında ortaya çıkan problemlere tutarlı ve yerinde çözümler üretir bir fikrî bütünlük arz etmektedir. Avrupa’nın merkezinde yaşayan Müslüman entelektüel Aliya, Doğu’dan vücut bulmuş ve dünyayı kuşatıcı bir anlam ifade eden İslamî soluğu Batı’nın merkezinde anlamlandırmayı başaran mütefekkirdir. Aliya’ya göre, geçmişte eski medeniyetler ile Avrupa arasında tavassutta bulunmuş olan İslam, Doğu ile Batı arasında köprü vazifesi görmüştür ve bu vazifesinin bilincinde olarak, dramatik çıkmaz ve alternatifler zamanında, parçalanmış dünyada, aracılık rolünü tekrar devralmalıdır. Üçüncü, yani İslami yolun manası işte buradadır. Bu öngörü ile İslam’ın doğu ile batı arasında orta bir yerde durduğu gerçeğinden hareket eden Aliya, yeni bir dünya görüşü ortaya koymaya çalışmaktadır ve bunun adı üçüncü yoldur.

Doğu’nun, Budizm, Hinduizm, Konfüçyanizm gibi temelde mistik, gizemli, ruhu esas alan ve yaşanılan hayat üzerinde bir kıymetin varlığını hissettiren dâhili yüzüne karşın Batı’nın Doğu’ya ait bu mistik yönü belli zümrelere tevdi ederek, aklı temel almasıyla beliren harici yönü çift kutuplu bir dünya resmini ortaya koymaktadır. Ve tam da bu iki çarpık/eksik anlayışın kesiştiği bir kavşak noktasında, ilahi emirlerde sadece akıl sahiplerini mükellef tutan, dini sorumluluğun en baş şartı olarak akla atıfta bulunan ve akıl için gerçek anlamlandırmayı yapan İslam var olmaktadır. İşte İslam, alternatif bir medeniyet tasavvuru olarak Doğu ve Batı’ya ait kavramları kendi öz kıvamında bir araya getirmek sureti ile sonsuzluk kapısına ulaşmada üçüncü yolu resmeden yegane din olma vasfındadır.

Aliya’nın oluşturduğu üçüncü yol un çağımızın İslam ülkelerinde var olan buhran ve huzursuzluklara çözüm bulacağı inancını taşımaktayız. Merkezine gerçek manada İslam’ı alan her anlayışın içtimai meselelerin çözümünde muvaffak olacağı gerçeğinden hareketle, Aliya’nın yayınladığı –bilhassa- İslam Deklarasyonu olmak üzere, kıvamını Doğu ve Batı Arasında İslam adlı eserinde bulan fikrî yapısı, İslam olgusuna sıkı sıkıya tutunmuş bir aklın sosyal problemler karşısındaki çözümlemelerdeki başarısını da ortaya koymaktadır. Alternatif bir yolun varlığını anlamak için öncelikle yaşadığımız çağda küreselleşme, globalleşme, yeni dünya düzeni vs. gibi adlandırmaların temelinde yatan Batı inanışının ve onun temayüllerinin anlamlandırılması gerekmektedir.

Batı’nın Muharref Din Anlayışı Sekülarizmi Doğurdu
Tahrif edilen İncil ve bunun sonucunda ortaya çıkan Hristiyanlık anlayışı, ideolojik yaklaşımlar sonucunda, dünya ve öteki alemde bir düzenin varlığını sorgulayan dinî vasfını kaybetmiştir. Dünya ve ötesi arasına keskin bir çizgi çekmek sureti dünyayı değiştirmek ve mükemmelleştirmek isteğinden peşinen vazgeçen muharref Hristiyanlık, iyilik, ahlakilik, erdemlilik gibi aslında vahye dayalı olguları insan düşüncesi ile şekillendiren bir dünya görüşüne indirgendi. Bu durum dinî olarak vazifelendirilmiş bir zümrenin teşekkül etmesini de beraberinde getirmiştir. Dinin metafizik/mistik bölümü ile vazifelendirildiğini doğal olarak kabullenen ruhban, dünya hayatını çarpık bir zühd anlayışı ile şekillendirirken; halk ise gerektiğinde kendisini kafir (dinsiz) ilan edebilecek bir gücü elinde bulunduran bu sınıfa karşı zorunlu saygıyı muhafaza etmek durumunda kalmıştır. Din otoritesini elinde barındıran güç, asla değişmeyeceği kabul edilen ve ellerinde bulunanın mutlak hakikat olduğunu, inceleme, tartışma yahut araştırmaya ihtiyacın olmadığını savunan bir anlayışı (dogmatizm) halka -gerektiğinde engizisyonlarla- kabul ettirmeye muvaffak oldu. Böylelikle her iki hayatı da kapsayan/kapsaması gereken vasfından ve mutlak adaletin/hakikatin kutsallığından sıyrılan Hristiyanlık inancı, Batı Avrupa’da tam anlamıyla karşılığı olarak religion (*) tabiri ile buluyordu. Batı düşüncesi bundan sonra, sadece manevi, mistik, içsel bir takım enstrümanlardan müteşekkil olan ancak kâinatı kuşatıcı manası iptal edilmiş olan bir yapıyla karşı karşıya kalmış oluyordu.

Yeni bir din gibi işlev gören, yeni bir dünya görüşü olarak vücut bulan, insanlığın sürekli mutluluğunun geleneğin ve her türlü dogmatik fikirlerin zincirlerinden kurtularak mümkün olacağına inanan aydınlanmış akılların bir ürünü olarak Batıda ortaya çıkan sekülarizm skolastik düşüncelere karşı açılan bir isyan bayrağı olarak ortaya çıktı. Böylelikle halk, kilise etkisinden kurtuluyor; inanç ve gelenekler yerini aklın egemenliğine bırakıyordu. Batı, Hristiyanlık ve onun temsilcisi olan ruhban sınıfı (dini otorite) ile halkın ve onun temsilcilerinin (sivil otorite) arasında ortaya çıkacak olan Laisizm fermanını bu şartların bir sonucu olarak imzalayacaktı. Yönetim seküler olmayı benimseyerek mutabık olunan konular gereğince din ile kendisi arasına sınır koyacaktı.

Muharref Hristiyanlık Karşısında İslam
Orta Çağ Hristiyanlığının en önemli özelliklerinden olan bilgi ve kutsalı elinde bulunduran zümre otoritesinin varlık ve işlevini İslam’la karşılaştıran Aliya, Papanın yanılmazlığı ilkesine karşın İslam’da icmanın yanılmazlığını öne sürer. Dayanak olarak Hz. Peygamber (sav)’in “Benim ümmetim delalet üzerinde birleşmez” buyruğunu delil gösteren Aliya, böylelikle tahrif edilmiş Hristiyanlık inancında meydana gelen dönüşümü tespit etmiş olmaktadır. Hristiyan Batı’da dinin temsilcisi olma özelliğini koruyan ruhban sınıfı, münzevi bir hayat yaşayan, daimi surette içe dönük, mistik bir varlık olarak betimlenmektedir. Yine çarptırılmış bir dini görüş sebebi ile hanif olma özelliği kaldırılan düşüncede ruhban halktan ayrı yaşayan, evlenmeyen, halk arasına karışmayarak ahlaki olgunluğu tamamlayacağına inanan bir zümre olarak telakki edilir. Buna karşın Hz. Peygamber (sav) zamanında Allah’tan gayrisinden yüz çevirme gayesi ile hadım olmayı amaçlayan sahabelere verilen “Sizin için ben en güzel örnek değil miyim?” cevabı İslam’da ruhbanlık müessesesinin olmadığının ve Peygamber kavli ile buna müsaade edilmediğinin bir delilidir. Aliya İzzetbegoviç, Kur’an-ı Kerim’de Allah indinde tek din olarak vasfedilen (K.Kerim 3/19) İslam’ın doğumundan önce Hz. Peygamber’e (sav) ait Hira Mağarası ve ötesinde yaşanan dönüşümü çarpıcı bir biçimde Doğu ve Batı Arasında İslam isimli eserinde şu şekilde gözler önüne sermektedir. “Hz. Muhammed mağaradan dönmeye mecburdu. Bu dönüşü olmasaydı hanif olarak kalacaktı. Fakat döndüğü için İslam’ın rasulü olmuştur. Bu, dahili ile harici dünyanın, mistik ile aklın, meditasyon ile eylemin karşılaşmasıydı. İslam mistik olarak başlamıştı, siyasi ve devlet fikri olarak devam etti. Din, gerçekler dünyasına girerek İslam oldu” (s.274)

Uluhiyyet hakkında canlı bir tasavvuru içerisinde barındıran Hristiyanlık, bu olguyu bir zümrenin tekmil şuuruna tevdi ettirerek iki cihanı kuşatan ulvî soluğundan mahrum bırakılmış, sekülerlik zırhına bürünerek din olma vasfından çıkarılmıştır. Böylesi bir düzensizlik, dinin yerine saf aklı idame ettirmek sureti ile insanı madde eline vermiş ve yine aynı insanı madde eliyle köleleştirmiştir. Helvadan putlar yerini birkaç asır sonra hammadde değişikliği ile demire bırakmıştır.

Aliya: “Ey teslimiyet, senin adın İslam’dır…!”
İnsanı insan yapan en önemli yeti olan aklı kendi ideolojilerine kurban etmekten çekinmeyen Batılı düşünürler insanın doğasında bulunan hakikate ulaşma temayülünü ortadan kaldırmayı amaçlamışlardır. Aydınlanma ve daha sonrasında modernleşme tasavvurlarının ilahi temelli her şeye meydan okuyan, insanı merkez alan ve öte kavramını yok etmeyi amaçlayan sekülerleşme gayretleri; Michelangelo tarafından kilise tavanlarına yapılan tasvirlerle, Shakespare’nin dramlarıyla (Bkz. Doğu ve Batı Arasında İslam, s.33)ortaya koydukları aşkın’ı ortadan kaldırma adına ilk önce aklın namusunu kirletmişlerdir. Hz. Peygamber’in (sav) “Allah akıldan daha üstün ve şerefli bir mahluk yaratmamıştır” buyurmaktadır. Dini yükümlülüklerin temelinde bulunması elzem olan akıl, kişisel ibadetten gerekse riyasete kadar doğrudan İslam’ın muhatap aldığı en önemli olguyu temsil eder. Bu, ilk bakışta pozitivist bir yaklaşım olarak gözükse de aklın sınırlarının yine İslam tarafından belirlendiğinin bilgisi ile bu düşünce geçerliliğini kaybetmektedir. İsra Suresi 85. ayeti “…De ki: ‘Ruh Rabbimin emrindendir ve size ilimden ancak az bir şey verilmiştir’” şeklindedir ve bu ayet maddenin manayı anlamasındaki kısıtlılığının Allah tarafından ifadelendirilmesidir. Yine yukarıda bahsettiğimiz gibi büyük sanatkârların, düşünürlerin sonsuzluğu ve ötelerin ötesini sorgulamaları sonucu ortaya çıkardıkları büyük eserler dahi salt aklın anlamsızlığının bir göstergesi olmaktadır. İçe dönük olmayan bir sanattan bahsedilemeyeceğini vurgulayan Aliya “Sanat bilgi değil, idraktir” derken zahir-batın ayrımını göstermektedir. Dolayısıyla buradan da Batı’ya ait zahiri teşebbüsler ve Doğu’da var olan Batınî temayüllerin İslam’da mecz olması ile üçüncü bir yolun varolduğu/olması gerektiği kanıtlanmış olmaktadır.

İslam, hiç şüphesiz Doğu ve Batı’yı kuşattığı gibi geçmiş, gelecek, ezel ve ebedide kucaklayan; zahiri ve batinî tüm güzellikleri bünyesinde barındıran Allah indindeki tek dindir. Kur’an-ı Kerim bu konuda şöyle demektedir: “ ‘Eğer aklınızı kullanabiliyorsanız, O, doğunun da, batının da ve bunlar arasında olan her şeyin de Rabbidir’ dedi Musa ” (Şuara Suresi, 28). Aklın sınırlarını kavrayan ve içsel dönüşümünü gerçekleştir(e)meyen bir bireyin varlık sebebi hakkında yanılgılara düşeceğini, sorunun kaynağını insanın kendini bilmesi ve kendini salt akıldan ziyade inançla gerçekleştirmesi gerektiğini defaatle bildiren Aliya, Bosna’nın acı ve hüzün dolu ikliminden İslam’ın kutlu soluğunu tüm cihana duyurmaya muvaffak olmuş bilge bir liderdir. O, Bosna Savaşı (!) ile popülaritesi artan bir siyaset adamı değil, bir devre inanç, hoşgörü ve ayakta kalabilme cesareti aşılayan, Bosna penceresinden İslam diyarlarına nüfuz eden, gördüğü bunalımlara çözüm derleyen şahsiyetli fikir adamıdır. Ülkesinin kurtuluşu için çalışırken, İslam coğrafyasında mevcut olan bunalım ve kargaşalara da alternatif kurtuluş formülleri üreten ender bir mütefekkirdir.

“Bana yeniden hayat önerilseydi, reddederdim. Ancak, yeniden doğmak zorunda kalsaydım, kendi hayatımı seçerdim.” diyen ve çok sevdiği ülkesinin özgür topraklarında yatan Aliya İzzetbegoviç’i rahmetle yad ediyoruz…

Kaynakça                                                                                                                              :

1. Aliya İzzetbegoviç, Yerli Düşünce Aylık Fikir Dergisi 2008
2. Elmalı Hamdi Yazır”, Hak Dini Kur’an Dili”, Hikmet Neşriyat Yayınları.
3. Aliya İzzetbegoviç, “Doğu ve Batı arasında İslam”, Nehir Yayınları 1994
4. Aliya İzzetbegoviç,”Konuşmalar”, Klasik Yayınları 2003
5. Aliya İzzetbegoviç,  II. Endülüs’e Geçit Vermeyen Adam”, Vakit 2003
6. Aliya İzzetbegoviç, “Özgürlüğe Kaçışım”, Klasik Yayınları 2005
7. Aliya İzzetbegoviç, “İslam deklarasyonu ve İslami Yeniden Doğuşun Sorunları”, Fide Yayınları 2007
8. Mehmet ÖZAY, “Sekülerleşme ve Din”, İz Yayıncılık 2007
9. İmam-ı Gazali “İhya’u Ulum’id Din”, Hikmet Neşriyat Yayınları
10. Ali Çimen “Tarihi Değiştiren Olaylar”, Timaş Yayıncılık 2007

el öpüldükçe içi burkuldu
konuşmak istedi dili tutuldu
güç bela ağzından bir “offf” kurtuldu
oğlu bayram dedi sırtı yamalı
adam “hee yaa” dedi gözü kapalı

düşündü kış yakın, evde odun yok
tenekede yağ yok, çuvalda odun yok
yok yoka karışmış, tuz yok, sabun yok
avrat bayram dedi, eğdi başını
adam evet dedi sıktı dişini

çalışsan ne iş var, ne cepte para
dağ oldu içinde büyüyen yara
dikti gözlerini karşı duvara
takvim bayram dedi, silindi yazı
adam “öyle” dedi, bağrında sızı

dönderse yüzünü her hangi dosta
yaralı, gariban, dul, yetim, hasta
günler, aylar, yıllar erirken yasta
yer gük bayram dedi ağzını açtı
adam bayram dedi evinden kaçtı.